Werken en psychische klachten
Prof. dr. J.J.L. van der Klink, hoogleraar sociale geneeskunde, arbeid en gezondheid, Afdeling Gezondheidswetenschappen, UMCG
De relatie tussen werk en psychische gezondheid is complex en aan veranderingen onderhevig. Dat komt omdat beide elementen – werk en gezondheid – sterk zijn veranderd. Werk en de betekenis en beleving van werk zijn sterk gewijzigd de afgelopen decennia. Daarnaast is ook ons idee over (psychische) gezondheid veranderd. Werk kan (nog steeds) een gezondheidsbedreiging vormen en de basis van ons vak, de bedrijfsgezondheidszorg, ligt er in gezondheidsbedreigende aspecten van werk op te sporen en op te heffen. Dat blijft een belangrijke taak van onze professie. Anderzijds kan werk in onze postindustriële samenleving ook bijdragen aan de gezondheid van mensen en met name aan de psychische gezondheid. Werk biedt structuur, sociale contacten, maatschappelijke identiteit en uiteraard inkomen. Werk kan daarmee een beschermende functie hebben ivm het ontstaan van klachten, maar ook in het voorkomen dat klachten erger worden en bij het herstel. Maar niet vanzelfsprekend en niet onder alle omstandigheden.
In de presentatie zal gekeken worden op welke niveau’s de relatie tussen werk en (psychische) gezondheid kan worden geoptimaliseerd en psychische klachten kunnen worden voorkomen of verminderd.
- het optimaliseren van de psychosociale werkomgeving
- het beïnvloeden van stijl en gedrag van de leidinggevende
- het beïnvloeden van de manier waarop de individuële medewerker met werkdruk, stress en psychische klachten omgaat
Er zullen onderzoeksgegevens worden gepresenteerd op alle drie de terreinen.
Op het gebied van de organisatie-interventies laten de grote reviews doorgaans geen significante resultaten zien. Dit is contra-intuïtief omdat we in ons vakgebied terecht veel waarde hechten aan bestrijding bij de bron en er op het nieveau van best practices wel voorbeelden zijn van succesvolle interventies. Het feit dat dit niet in onderzoek bevestigd wordt heeft deels te maken met het beperkte aantal studies en met methodologische problemen.
Ook op het gebied van trainingen gericht op de leidinggevende is het aantal studies beperkt met inconsistente uitkomsten. Een aantal studies vindt positieve uitkomsten op functioneren en klachten op de korte termijn. Er zijn geen gegevens over lange termijn effecten.
De derde categorie, de individu-gerichte interventies, is het best onderzocht, maar ook hier vinden we geen eenduidige resultaten.
De algemene conclusie is dat er, ondanks toenemende belangstelling, nog weinig onderzoek is dat specifiek is gericht op de werksituatie en ook wordt geévalueerd op werkrelevante uitkomsten.
Take-home-messages:
- Werk kan ziekmakend zijn maar ook gezondmakend.
- Er is behoefte aan gericht onderzoek met werkspecifieke vraagstellingen en uitkomstmaten.
Bijbehorende presentatie in pdf kan worden toegezonden na een verzoek aan de secretaris van de NVKA: Dr L.A.M. Elders, e-mail: info@nvka.nl
